| X Close | ||
دانستیم که هدف اصلی و اولی از بعثت انبیاء، کامل کردن شرایط برای رشد و تکامل آزادانه و آگاهانه انسانها بوده که بوسیله قرار دادن وحی الهی در دسترس مردم، تحقق یافتههمچنین اهداف دیگری نیز منظور بوده که از جمله میتوان کمک به رشد عقلانی و تربیت روحی و معنوی افراد مستعد را بشمار آورد.و در نهایت، انبیاء عظام ـ علیهم الصلوة و السلام ـ در صدد تشکیل جامعه ایدهآل بر اساس خداپرستی و ارزشهای الهی، و گسترش عدل و داد در سراسر زمین بودهاند و هر کدام در حد امکان، قدمی در این راه برداشتهاند و بعضی از ایشان توانستهاند در محدوده جغرافیایی و زمانی خاصی، حکومت الهی را برقرار سازند.ولی برای هیچکدام از ایشان شرایط تشکیل حکومت جهانی، فراهم نشده است.
البته فراهم نشدن چنین شرایطی به معنای نارسایی تعالیم و برنامههای انبیاء یا نقص مدیریت و رهبری ایشان نیست و نیز به معنای تحقق نیافتن هدف الهی از بعثت ایشان نمیباشد زیرا همچنانکه اشاره شد هدف الهی، فراهم شدن زمینه و شرایط برای سیر و حرکت اختیاری انسانهاست لئلا یکون للناس علی الله حجة بعد الرسل (3) نه الزام و اجبار مردم بر پذیرفتن دین حق و پیروی از رهبران الهی.و این هدف، تحقق یافته است.
در عین حال، خدای متعال در کتابهای آسمانیش وعده تحقق حکومت الهی را در پهنه زمین داده است که میتوان آن را نوعی پیشگویی نسبت به فراهم شدن زمینه پذیرش دین حق در سطح وسیعی از جامعه انسانی به حساب آورد که با استفاده از افراد و گروههای بسیار ممتاز و از مددهای غیبی الهی، موانع تشکیل حکومت جهانی از سر راه برداشته شده عدل و داد بر تودههای ستمدیده مردم که از بیداد ستمگران بستوه آمده و از همه مکتبها و رژیمها ناامید شدهاند گسترش خواهد یافت.و میتوان آن را تحقق هدف نهایی از بعثت پیامبر خاتم (ص) و دین جهانی و جاودانی او به حساب آورد.زیرا درباره وی فرموده است: لیظهره علی الدین کله (4)
و با توجه به اینکه امامت، متمم نبوت، و تحقق بخش حکمت خاتمیت است میتوان نتیجه گرفت که این هدف بوسیله آخرین امام، تحقق خواهد یافت.و این، همان مطلبی است که در روایات متواتری که درباره حضرت مهدی ـ ارواحنا فداه ـ وارد شده مورد تأکید قرار گرفتهاست.
در این جا نخست به چند آیه از قرآن کریم که متضمن بشارت به تحقق چنین حکومتی است اشاره میکنیم و سپس به ذکر نمونهای از روایات مربوط به این بحث میپردازیم.
خدای متعال در قرآن کریم میفرماید: در تورات و زبور نوشتهایم که صالحان، وارث زمین خواهند بود. و لقد کتبنا فی الزبور من بعد الذکر أن الارض یرثها عبادی الصالحون (5) و در آیه دیگری نظیر این مضمون، از حضرت موسی (ع) نقل شده است. (6) و بیشک این وعده، روزی تحقق خواهد یافت.
و در جای دیگر بعد از اشاره به داستان فرعون که مردم را به استضعاف کشانده بود میفرماید : و نرید ان نمن علی الذین استضعفوا فی الارض و نجعلهم أئمة و نجعلهم الوارثین (7) این آیه هر چند در مورد بنی اسرائیل و به قدرت رسیدن آنان بعد از رهایی از چنگال فرعونیان است ولی تعبیر «و نرید...» اشاره به یک اراده مستمر الهی دارد و از این روی در بسیاری از روایات، بر ظهور حضرت مهدی ـ عجل الله ـ فرجه الشریف تطبیق شده است. (8)
همچنین در جای دیگری خطاب به مسلمانان میفرماید:
کسانی از شما که ایمان واقعی و اعمال شایسته داشته باشند به خلافت خواهند رسید و با امنیت کامل، به پرستش خدای متعال خواهند پرداخت: وعد الله الذین آمنوا منکم و عملوا الصالحات لیستخلفنهم فی الارض کما استخلف الذین من قبلهم و لیمکنن لهم دینهم الذی ارتضی لهم و لیبدلنهم من خوفهم امنا یعبدوننی لا یشرکون بی شیئا و من کفر بعد ذلک فاولئک هم الفاسقون (9).و در روایات آمده است که مصداق کامل این وعده، در زمان ظهور ولی عصر ـ عجل الله فرجه الشریف ـ تحقق خواهد یافت (10).نیز روایات دیگری در تطبیق چندین آیه (11) بر آن حضرت وارد شده که برای رعایت اختصار، از ذکر آنها صرف نظر میکنیم. (12)
روایاتی که شیعه و سنی از پیامبر اکرم (ص) درباره حضرت مهدی ـ عجل الله فرجه الشریف نقل کردهاند فوق حد تواتر است، و تنها روایاتی که اهل سنت نقل کردهاند به تصدیق عدهای از علماء خودشان به حد تواتر میرسد! (13) و گروهی از علماء ایشان اعتقاد به آن حضرت را مورد اتفاق همه فرقههای اسلامی دانستهاند (14) و عدهای از علماء اهل سنت، کتابهایی درباره آن حضرت و علائم ظهورشان نوشتهاند (15) اینک نمونهای از روایات اهل سنت:
از جمله، چندین روایت از پیامبر اکرم (ص) نقل کردهاند که فرمود: اگر یک روز از عمر جهان، بیشتر نمانده باشد خدای متعال آن روز را چنان طولانی خواهد کرد تا مردی از اهل بیت من و همنام من به حکومت برسد (و زمین را پر از عدل و داد کند آن چنانکه پر از ظلم و جور شده است) (16)
و از ام سلمه روایت کردهاند که رسول خدا (ص) فرمود: مهدی از عترت من و از فرزندان فاطمه است. (17)
و از ابن عباس نقل کردهاند که رسول خدا (ص) فرمود: همانا علی امام امت، بعد از مناست، و از فرزندان او قائم منتظر میباشد و هنگامی که ظهور کند زمین را پر از عدل و داد میسازد چنانکه پر از ظلم و جور شده است. (18)
از ویژگیهای امام دوازدهم ـ عجل الله فرجه الشریف ـ که در روایات وارده از اهل بیت علیهم السلام، مورد تأکید واقع شده غیبت آن حضرت است.و از جمله، عبد العظیم حسنی از امام محمد تقی از پدرش از امیر مؤمنان علیهم السلام نقل کرده است که فرمود: قائم ما غیبتی دراز مدت دارد، و گویا شیعیان را میبینیم که در زمان غیبت او همانند حیوان گرسنهای که دنبال چراگاه میگردد در جستجوی اویند ولی او را نمییابند.آگاه باشید که هر کس از ایشان که بر دینش ثابت بماند و در اثر طول غیبت امامش دچار قساوت قلب نگردد در روز قیامت با من در درجه من خواهد بود.سپس فرمود: هنگامی که قائم ما قیام میکند بیعتی از هیچکس برگردن او نخواهد بود (و هیچ حاکم ستمگری تسلطی بر او نخواهد داشت) و بدین منظور، مخفیانه متولد میشود و از چشم مردم، غایب میگردد (19)
و از امام سجاد از پدرش از امیر مؤمنان علیهم السلام روایت شده که فرمود: قائم ما دو غیبت دارد که یکی طولانیتر از دیگری است، و تنها کسانی که یقین قوی و معرفت صحیح داشته باشند بر امامت او ثابت میمانند (20)
برای روشن شدن راز غیبت، باید نظری به سرگذشت ائمه اطهار علیهم السلام بیفکنیم.
چنانکه میدانیم بعد از رسول خدا (ص) اکثریت مردم با ابوبکر و بعد با عمر و سپس با عثمان بیعت کردند، و در اواخر حکومت وی که نابسامانیهای فراوانی در اثر تبعیضات ناروا پدید آمد دست به شورش زده او را به قتل رسانیدند و با امیر مؤمنان علی (ع) بیعت کردند.
آن حضرت که خلیفه منصوب از طرف خدا و رسول (ص) بود در طول حکومت خلفاء، سه گانه برای رعایت مصالح جامعه نوبنیاد اسلامی دم فروبست و جز از سر اتمام حجت، سخنی نگفت و در عین حال، از هیچ اقدامی به نفع اسلام و مسلمین دریغ نورزید.اما دوران حکومت چند ساله خودش به جنگ با اصحاب جمل و معاویه و خوارج، سپری شد و سرانجام بدست یکی از خوارج به شهادت رسید.
امام حسن مجتبی (ع) نیز به دستور معاویه مسموم شد.و پس از مرگ معاویه فرزندش یزید که اعتنایی به ظواهر اسلام هم نداشت بر اریکه سلطنت اموی تکیه زد.و با این روند نزولی میرفت که نام و نشانی از اسلام باقی نماند.از این روی، امام حسین (ع) چارهای جز قیام ندید و با شهادت مظلومانهاش مسلمانان را تا اندازهای هشیار و بیدار کرد و اسلام را از نابودی، نجات داد.ولی شرایط اجتماعی برای تشکیل حکومت عدل اسلامی فراهم نگردید.و از این جهت سایر ائمه اطهار (ع) به تحکیم مبانی عقیدتی و نشر معارف و احکام اسلام و تربیت و تهذیب نفوس مستعد پرداختند و در حدودی که شرایط، اجازه میداد مخفیانه مردم را به مبارزه با ظالمان و جباران، دعوت میکردند و ایشان را به تحقق حکومت الهی جهانی، امیدوار میساختند .و بالاخره یکی پس از دیگری به شهادت رسیدند.
بهر حال، ائمه اطهار علیهم السلام در مدت دو قرن و نیم توانستند با تحمل مشکلات و فشارهای فوق العاده حقایق اسلام را برای مردم بیان کنند: بخشی را بصورت عمومی، و بخشی را بطور خصوصی برای شیعیان و اصحاب خاص خودشان.و بدین ترتیب، معارف اسلامی در ابعاد گوناگونش در جامعه، انتشار یافت و بقاء شریعت محمدی، تضمین شد.و ضمنا در گوشه و کنار کشورهای اسلامی گروههایی برای مبارزه با حاکمان ستمگر تشکیل گردید و دست کم توانستند تا حدودی جلو ستمها و خودسریهای جباران را بگیرند.
ولی آنچه وحشت و اضطراب حاکمان خودکامه را بر میانگیخت وعده ظهور حضرت مهدی (عج) بود که هستی آنان را تهدید میکرد.از این روی معاصرین امام حسن عسگری (ع) بشدت ایشان را تحت نظر قرار دادند که اگر فرزندی برای آن حضرت متولد شود او را به قتل برسانند و خود آن بزرگوار را در عنفوان جوانی به شهادت رساندند.ولی اراده خدای متعال بر این، قرار گرفته بود که حضرت مهدی (عج) متولد و برای نجات جامعه بشری، ذخیره شوند.و به همین جهت بود که در زمان حیات پدرشان تا سن پنج سالگی جز افراد معدودی از خواص شیعه، کسی آن حضرت را زیارت نمیکرد و بعد از وفات پدر بزرگوارشان تماس امام بامردم بوسیله چهار نفر (21) که یکی پس از دیگری به سمت نیابت خاص، مفتخر میشدند برقرار میگردید.و از آن پس، برای مدت نامعلومی «غیبت کبری» واقع شد تا روزی که جامعه بشری، آماده پذیرش حکومت الهی جهانی شود و به امر خدای متعال ظهور فرماید.
بنابراین، راز اصلی غیبت آن حضرت این است که از شر جباران و ستمگران محفوظ بماند.و در بعضی از روایات به حکمتهای دیگری نیز اشاره شده که از جمله آنها آزمایش مردم است که بعد از اتمام حجت، چه اندازه پایدار و استوار میمانند.
البته در زمان غیبت هم مردم بکلی از فیوضات آن حضرت بیبهره نیستند و به تعبیری که در روایات آمده همانند خورشیدی که پشت ابر باشد. (22) کما بیش از نور او استفاده میکنند چنانکه افراد بیشماری هر چند بصورت ناشناس به زیارت ایشان مشرف شده و برای رفع گرفتاریهای مادی و معنوی، از آن بزرگوار، بهرهمند شدهاند .و اساسا حیات آن حضرت، عامل مهمی برای دلگرمی و امیدواری مردم است تا خود را اصلاح و آماده ظهور کنند.
پینوشتها:
1.ر.ک: منتخب الاثر فی الامام الثانی عشر.ط 3.ص 10 ـ .140
2.ر.ک: بحار الانوار، غایة المرام، اثبات الهداة و سایر مجامع حدیث.
3.ر.ک: سوره نساء ـ آیه .165
4.ر.ک: توبه ـ 33، فتح ـ 28، ص ـ 9، و ر.ک: بحار الانوار، ج 51، ص 50، ح 22، و ص 60، ح 58 و .59
5 ـ ر.ک: سوره انبیاء ـ آیه .105
6 ـ ر.ک: سوره اعراف آیه .128
7 ـ ر.ک: سوره قصص ـ آیه .5
8 ـ ر.ک: بحار الانوار، ج 51، ص 54، ج 35، ص 63، .64
9.ر.ک: سوره نور ـ آیه .55
10 ـ ر.ک: بحار الانوار، ج 51، ص 58، ح 50، ص 54، ح 34، 64
11.مانند این آیات: «و یکون الدین کله لله» ، «لیظهر علی الدین کله»«بقیة الله خیر لکم»
12.ر.ک: بحار الانوار، ج 51، ص 44 ـ .64
13.ر.ک: صواعق ابن حجر: ص 99، نوار الابصار شبلنجی: ص 155، اسعاف الراغبین: ص 140، الفتوحات الاسلامیة: ج 2، ص .211
14.ر.ک: شرح ابن ابی الحدید بر نهج البلاغه: ج 2، ص 535، سبائک الذهب سویدی: ص 78، غایة المأمول: ج 5، ص .362
15.مانند کتاب «البیان فی اخبار صاحب الزمان» تألیف حافظ محمد بن یوسف گنجی شافعی که در قرن هفتم میزیسته، و کتاب «البرهان فی علامات مهدی اخر الزمان» تألیف متقی هندی که در قرن دهم میزیسته است.
16.ر.ک: صحیح ترمذی: ج 2، ص 46، صحیح ابو داود: ج 2، ص 207، مسند ابن حنبل: ج 1، ص 378، ینابیع المودة: ص 186، 258، 440، 488، .490
17 ـ ر.ک: اسعاف الراغبین: ص 134، نقل از صحیح مسلم و ابو داود و نسائی و ابن ماجه و بیهقی.
18.ر.ک: ینابیع الموده: ص .494
19 ـ ر.ک: منتخب الاثر، ص .255
20 ـ ر.ک: منتخب الاثر، ص .251
21.عثمان بن سعید، محمد بن عثمان بن سعید، حسین بن روح و علی بن محمد سمری
22 ـ ر.ک: بحار الانوار، ج 52، ص .92
منبع : سايت حوزه دات نت